Opakowania kosmetyczne w nowej rzeczywistości regulacyjnej

Rosnące wymagania środowiskowe oraz nowe regulacje unijne w coraz większym stopniu wpływają na sposób projektowania opakowań kosmetycznych. Szczególne znaczenie mają w tym kontekście założenia Europejskiego Zielonego Ładu oraz planu działania dotyczące gospodarki o obiegu zamkniętym, których celem jest ograniczenie ilości odpadów oraz zwiększenie efektywności wykorzystania surowców.

Zgodnie z przyjętymi założeniami do 2030 roku wszystkie opakowania wprowadzane na rynek Unii Europejskiej powinny być projektowane w taki sposób, aby nadawały się do recyklingu lub były przeznaczone do ponownego użycia. Oznacza to konieczność:

• wzmocnienia wymogów dotyczących projektowania opakowań,

• ograniczenia ich nadmiernych rozmiarów,

• zmniejszenia złożoności materiałowej.

Jednym z istotnych kierunków zmian jest zwiększanie wykorzystania materiałów pochodzących z recyklingu w produkcji opakowań. Obecnie wiążące minimalne poziomy zawartości recyklatu wynikające z PPWR dotyczą przede wszystkim opakowań z tworzyw sztucznych. Równolegle regulacje wzmacniają zasady dotyczące projektowania opakowań w sposób umożliwiający ich efektywne zagospodarowanie po użyciu oraz wprowadzają rozwiązania ułatwiające konsumentom prawidłową segregację.

Zmiany te w szczególny sposób wpływają na branżę opakowań papierowych i tekturowych, w której wykonawcy coraz częściej uczestniczą już na etapie projektowania w tworzeniu rozwiązań odpowiadających na nowe wymagania. W praktyce oznacza to poświęcenie większej uwagi konstrukcji opakowań, doborowi materiałów oraz technologii druku i uszlachetnień. Kluczowym aktem prawnym realizującym te założenia jest rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Packaging and Packaging Waste Regulation – PPWR), które wprowadza nowe wymagania dotyczące projektowania opakowań, ograniczenia ilości odpadów oraz zwiększenia udziału materiałów z recyklingu.

PPWR – Harmonogram i kluczowe wymagania

Rozporządzenie PPWR weszło w życie 11 lutego 2025 r., a większość jego przepisów zacznie być stosowana od 12 sierpnia 2026 r. To istotna zmiana systemowa:  w odróżnieniu od wcześniejszej dyrektywy 94/62/WE rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich i nie wymaga wdrożenia do prawa krajowego. Dla producentów kosmetyków, importerów oraz podmiotów wprowadzających opakowania na rynek UE oznacza to ujednolicenie wymagań.

Horyzont 2030 roku stanowi punkt docelowy najważniejszych zmian środowiskowych. Zgodnie z rozporządzeniem wymogi dotyczące projektowania opakowań pod kątem recyklingu zaczną być stosowane od 1 stycznia 2030 r. albo 24 miesiące po wejściu w życie odpowiednich aktów, zależnie od tego, co nastąpi później. Od tego momentu wszystkie opakowania wprowadzane na rynek UE muszą być projektowane zgodnie z zasadą „design for recycling” i spełniać kryteria przynależności do klasy zdatności do recyklingu A, B lub C. Opakowania niespełniające tego wymogu zostaną wyłączone z obrotu. Dodatkowy warunek potwierdzenia recyklingu na odpowiednią skalę (recycled at scale) zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2035 r. albo 5 lat po wejściu w życie odpowiednich aktów wykonawczych, ponownie, w zależności od tego, co nastąpi później. Z kolei od 1 stycznia 2038 r. na rynku będą mogły pozostać wyłącznie opakowania spełniające wymagania co najmniej klasy B.

W przypadku opakowań z papieru i tektury, na podstawie obecnych wytycznych branżowych i spodziewanych kryteriów wykonawczych przypisanie do konkretnej klasy będzie zależało od decydujących czynników:

• konstrukcja opakowania (redukcja masy i objętości) i jego kompatybilność z istniejącą infrastrukturą zbiórki oraz sortowania odpadów papierowych,

• rodzaj i ilość elementów niepapierowych: klejów, farb, lakierów, folii do laminacji, hot stampingu czy cold stampingu, które mogą wpływać na proces rozwłókniania,

• wydajność procesu recyklingu mierzona ilością surowca wtórnego możliwego do ponownego wykorzystania przy zachowaniu parametrów jakościowych zbliżonych do włókna pierwotnego.

Szczegółowe kryteria oceny dotyczące zdatności do recyklingu oraz metody testowe zostaną doprecyzowane przez Komisję Europejską w aktach delegowanych i wykonawczych do PPWR. Jednocześnie w praktyce projektowej już dziś szeroko wykorzystywane są branżowe wytyczne i metody oceny, m.in. opracowane przez CEPI. W praktyce oznacza to, że nawet niewielkie decyzje projektowe jak wybór kleju, rodzaj lakieru czy zastosowane uszlachetnienia mogą zadecydować o tym, czy opakowanie znajdzie się w klasie A, B, czy C. Dla branży kosmetycznej przekłada się to na konieczność stopniowego dostosowywania nie tylko konstrukcji opakowań, ale także procesów produkcyjnych i całego łańcucha dostaw. Ścisła współpraca między markami kosmetycznymi a producentami opakowań już na wczesnym etapie rozwoju produktu pozwala otrzymać wysoką jakość wizualną przy jednoczesnym zachowaniu zgodności.

Zharmonizowany system oznakowania

W sektorze kosmetycznym szczególnie istotne będzie ograniczenie stosowania opakowań wielomateriałowych oraz rozwój systemów ponownego użycia i ponownego napełniania (refill). PPWR wprowadza również zharmonizowany system oznakowania opakowań, który ma opierać się na czytelnych piktogramach i jednolitych informacjach o składzie materiałowym opakowania, tak, aby ułatwić konsumentom prawidłową segregację. Rozporządzenie dopuszcza także wykorzystanie kodów QR lub innych otwartych nośników danych do przekazywania dodatkowych informacji, m.in. o sposobie sortowania poszczególnych komponentów opakowania. Obowiązek ten ma zacząć obowiązywać dla opakowań od 12 sierpnia 2028 r. albo 24 miesiące po wejściu w życie odpowiednich aktów wykonawczych, zależnie od tego, co nastąpi później. Rozporządzenie przewiduje także powiązanie oznakowania opakowań z oznakowaniem pojemników do selektywnej zbiórki,tak, aby konsument otrzymywał spójnykomunikat dotyczący właściwej ścieżkipostępowania z odpadem, przy czymsystem oznakowania pojemników będziewdrażany w odrębnym harmonogramie.W praktyce wymusza to rewizję strategiiopakowaniowych oraz projektowaniez myślą o istniejącej infrastrukturzerecyklingowej, a nie o indywidualnych,trudnych do zagospodarowania rozwiązaniachmateriałowych.

Karton i tektura jako odpowiedź na nowe wymagania

W kontekście PPWR opakowania z kartonu i tektury znajdują się w wyjątkowo korzystnej pozycji wyjściowej. Według danych Eurostatu za 2023 r. karton i tektura stanowiły 40,4% wszystkich odpadów opakowaniowych wytworzonych w UE, jest to największa frakcja materiałowa. Jednocześnie, zgodnie z raportem European Paper Recycling Council, w 2024 r. poziom recyklingu wszystkich wyrobów papierniczych i tekturowych w Europie wyniósł 75,1%. Według dostępnych danych Eurostatu (za 2023 r.) w przypadku samych opakowań papierowych i tekturowych wskaźnik recyklingu w UE sięga 86,6%, co stanowi najwyższy wynik wśród materiałów opakowaniowych. Rozwinięta infrastruktura recyklingu, ugruntowane technologie przetwarzania oraz wysoki współczynnik odzysku włókna sprawiają, że karton lity doskonale wpisuje się w założenia gospodarki o obiegu zamkniętym. Dodatkowym argumentem jest odnawialność surowca oraz możliwość kilkukrotnego recyklingu włókna bez znacznego spadku jakości.

W praktyce projektowej oznacza to możliwość elastycznego doboru podłoża do wymagań konkretnej marki i charakteru i designu produktu. Kartony typu SBS, GC1 i GC2, czyli kartony wykonane z włókien pierwotnych, zapewniają wysoką jakość wizualną i pozwalają uzyskać wysokie nasycenie barw w druku. Kartony GD i GT, bazujące na włóknach wtórnych, wpisują się w koncepcję gospodarki o obiegu zamkniętym i są preferowane tam, gdzie priorytetem są cyrkularność oraz optymalizacja kosztów. Karton typu kraft oferuje naturalny, surowy wygląd coraz częściej doceniany w segmencie kosmetyków naturalnych i clean beauty. Istotną rolę odgrywają także certyfikaty, takie jak FSC czy PEFC, potwierdzające, że surowce drzewne wykorzystane w produkcji pochodzą z odpowiedzialnie zarządzanych lasów oraz kontrolowanych źródeł, z zachowaniem identyfikowalności w całym łańcuchu dostaw.

Wyzwania technologiczne

Nowe regulacje oznaczają konieczność zmiany podejścia do projektowania. Kluczowym aspektem staje się integracja wymagań środowiskowych z wysokimi oczekiwaniami estetycznymi branży beauty, w której opakowanie pełni funkcję ochronną, wizerunkową i marketingową. W praktyce oznacza to ograniczanie złożonych konstrukcji wielomateriałowych, optymalizację gramatur oraz świadomy dobór technologii druku i uszlachetnień tak, aby nie zakłócały procesów recyklingu. Wyzwaniem pozostaje również zapewnienie powtarzalnej jakości produkcji przy stosowaniu materiałów z recyklingu, które mogą charakteryzować się większą zmiennością parametrów niż włókna pierwotne.

Warto przy tym podkreślić, że opakowanie w branży kosmetycznej to nie tylko opakowanie zewnętrzne z kartonu, ale również opakowania pierwotne jak butelki, słoiki, systemy dozujące takie jak pompki czy atomizery. Te elementy stanowią znacznie większe wyzwanie recyklingowe ze względu na wielomateriałową budowę i trudność separacji komponentów. Opakowanie zewnętrzne z kartonu musi więc być zaprojektowane z uwzględnieniem wymiarów i wytrzymałości potrzebnej do ochrony produktu podczas magazynowania i transportu. Istotnym elementem gospodarki materiałowej jest również zagospodarowanie makulatury powstającej w procesie produkcji opakowań. Jej powrót do papierni i ponowne wykorzystanie jako surowca do produkcji kartonów pozwala realnie domykać obieg materiału i wpisuje się w założenia gospodarki cyrkularnej, zgodnie z duchem PPWR.

Kierunek zmian w branży

Transformacja rynku opakowań kosmetycznych w kierunku bardziej zrównoważonych rozwiązań wyraźnie pokazuje, jak duże znaczenie ma ścisła współpraca między markami a dostawcami opakowań. Coraz częściej proces projektowy nie ogranicza się do zamówienia gotowego rozwiązania, lecz ma charakter partnerski, obejmuje wspólne poszukiwanie optymalnych konstrukcji, dobór materiałów oraz testowanie rozwiązań odpowiadających zarówno wymaganiom regulacyjnym, jak i oczekiwaniom konsumentów.

W tym kontekście wzrasta rola opakowań kartonowych i tekturowych, które dzięki wysokiemu poziomowi recyklingu i rozwiniętej infrastrukturze odzysku stają się naturalnym kierunkiem rozwoju dla wielu kategorii produktów. Rola wykonawców opakowań w tym procesie wyraźnie ewoluuje, z dostawców stają się oni partnerami technologicznymi, wspierającymi marki w podejmowaniu świadomych i zgodnych z prawem decyzji. Obejmuje to nie tylko realizację produkcji, ale również doradztwo w zakresie konstrukcji, optymalizacji materiałowej oraz dostosowania opakowań do obowiązujących wymagań.

Choć rok 2026 jest punktem startu nowych obowiązków wynikających z PPWR, a rok 2030 datą docelową najważniejszych celów środowiskowych, przygotowania do tych zmian powinny rozpocząć się już dziś. Marki, które odpowiednio wcześnie podejmą współpracę w zakresie projektowania zgodnego z zasadą „design for recycling” oraz zaplanują logistyczne przejście do nowych wymogów, w tym zarządzanie zapasami i ograniczenie ekspozycji na produkty niespełniające wymogów, będą lepiej przygotowane do spełnienia wymogów regulacyjnych oraz ograniczą ryzyka operacyjne i wizerunkowe w oczach coraz bardziej świadomych konsumentów.