Wzbogacanie produktów funkcjonalnych

Wzbogacanie produktów funkcjonalnych polega na dodawaniu do bazy kosmetycznej  związków czynnych o udowodnionym działaniu regenerującym, przeciwzmarszczkowym, zwalczającym wolne rodniki, złuszczającym czy nawilżającym skórę. Aby zapewnić efektywne przenikanie tych składników do skóry należy użyć substancji, które ułatwiają innym związkom aktywnym przedostanie się przez skórę (tzw. promotorów przenikania). Należy również zadbać o właściwą bazę kosmetyku opartą na naturalnych, a nie syntetycznych składnikach, np. olejach roślinnych, które wykazują dużą biologiczną zgodność z ludzką skórą. Ponadto właściwe przygotowanie skóry poprzez regularne złuszczanie warstwy rogowej naskórka przygotuje ją na lepsze wchłanianie składników odżywczych. Problem grubszego naskórka szczególnie spotykany jest u osób starszych ze względu na nadmierne rogowacenie spowodowane zmianą metabolizmu skórnego oraz zmniejszoną aktywnością hormonów płciowych żeńskich. Przyczyną takiego stanu skóry u osób młodszych jest dieta uboga w witaminy oraz często niewłaściwa pielęgnacja.  Wprowadzenie do rutyny pielęgnacyjnej np. masażu, pozwala rozszerzyć naczynia krwionośne w miejscu aplikacji, co poprawi ukrwienie i wchłanianie składników aktywnych.

Przykłady wzbogacania kosmetyku funkcjonalnego

Technologia XXI wieku udoskonala kosmetyki szczególnie o działaniu anti-aging. Najważniejszymelementem każdego kosmetyku przeciwstarzeniowego jest składnik aktywny, czyli substancja, która odpowiada za prawidłowe działanie preparatu na naskórek oraz głębsze warstwy skóry. Do składników przeciwdziałających oznakom starzenia się należą retinol, biorący udział w biosyntezie białek podporowych, koenzym Q10 stymulujący regenerację komórek skóry, kwas hialuronowy przywracający nawilżenie i jędrność skóry, witaminy A, C, D, E, niacynamid poprawiający barierę hydrolipidową oraz peptydy pobudzające regenerację skóry.

Współczesna kosmetologia to nie tylko poszukiwanie nowych substancji aktywnych, ale także metody ich wprowadzania przez skórę. O skuteczności produktu decydują promotory oparte na technologiach nośnikowych stosowane głównie w kosmetykach klasy premium. Nanonośniki mają zalety zwiększonej penetracji skóry, kontrolowania i przedłużonego uwalniania substancji aktywnych, wyższej stabilności oraz ukierunkowania w miejsce docelowe. Pierwszymi inteligentnymi nośnikami były liposomy, czyli kuliste pęcherzyki o rozmiarach koloidalnych  zbudowane z podwójnej warstwy lipidowej o wysokim powinowactwie do błon biologicznych. Kremy nowej generacji wykorzystują liposomy biomimetyczne, które budową i składem naśladują struktury błon biologicznych obecnych w skórze, podnoszą skuteczność oraz zwiększają kontrolę uwalniania substancji czynnych w określonym czasie. Niosomy zbudowane z niejonowych surfaktantów są stabilniejsze od liposomów skutecznie transportują składniki nawilżające czy witaminy w głąb skóry. Innym przykładem są nanolipidy stosowane do poprawy biodostępności substancji o słabej przenikalności i penetracji składników aktywnych. W kosmetyku zwiększają penetrację składników hydrofobowych np. retinolu czy skwalanu. Mogą także poprawiać stabilność witaminy C, w formach lipofilowych. Nanolipidy idealne są do kosmetyków o działaniu liftingującym, antyoksydacyjnym, przeciwzapalnym.

Skóra wraz z wiekiem oprócz działania przeciwzmarszczkowego potrzebuje stałego nawilżenia. Dobrze nawilżona skóra jest elastyczna, jędrna, a zmiękczona warstwa komórek rogowych naskórka ułatwia przenikanie substancji aktywnych w głąb skóry. Jedną z najskuteczniejszych substancji nawilżających stosowanych w kosmetyce jest mocznik. W stężeniach od 10% do 30% mocznik wykazuje działanie keratolityczne polegające na rozerwaniu wiązań wodorowych keratyny, co prowadzi do jej denaturacji i solubilizacji. Po drugie mocznik jest humektantem, co oznacza, że wiąże wodę w komórkach naskórka, zwiększając jego nawilżenie. Po trzecie poprawia funkcję bariery skórnej. Reguluje ekspresję genów w keratynocytach, które są istotne dla różnicowania komórek i produkcji peptydów przeciwdrobnoustrojowych, co znacznie poprawia funkcjonowanie skóry ^[1-4].

W roli promotorów przenikania stosuje się także etanol, glikol propylenowy, a także izopropanol. Zadaniem etanolu jest równomierne rozprowadzenie substancji czynnych w masie produktu kosmetycznego, a jednocześnie poprawia ich transport do powierzchniowych warstw skóry. Etanol rozpuszcza zarówno substancje hydrofilowe, jak i hydrofobowe, co czyni go uniwersalnym nośnikiem. Ze względu na właściwości wysuszające w formule produktu powinny znaleźć się składniki które nawilżają i poprawiają konsystencję produktu (gliceryna) oraz zmiękczają i natłuszczają skórę  np. oleje roślinne i masło shea.

Ważnym aspektem jest wzbogacanie kosmetyków funkcjonalnych o składniki poprawiające ich trwałość i bezpieczeństwo. Konserwanty tj. sorbinian potasu, fenoksyetanol pełnią funkcję  związków hamujących rozwój bakterii i grzybów. Antyoksydanty tłuszczowe na przykład tokoferol chronią formułę produktu przed jełczeniem. Stosuje się go w szerokiej gamie kosmetyków, od kremów  po filtry UV i kosmetyki do stylizacji włosów. Chelatory np. EDTA, stabilizują formułę oraz działają jako konserwant, wiążąc jony metali, co zapobiega degradacji produktu.

Wyróżniamy także naturalne promotory przenikania – są to składniki najczęściej pochodzenia roślinnego, które modyfikują barierę naskórkową w sposób łagodniejszy niż syntetyczne promotory, umożliwiając lepszą penetrację substancji aktywnych. Należą do nich oleje z: awokado, słodkich migdałów, olej arganowy i jojoba. Drugą grupę stanowią fitosterole czyli sterole roślinne, które wbudowują się w lipidy skóry, powodując rozluźnienie warstwy rogowej naskórka. Wzmacniają barierę po wniknięciu, co zwiększa tolerancję skóry. Lecytyny to mieszaniny fosfolipidów pozyskiwane z soi lub słonecznika. Mogą tworzyć naturalne liposomy, zwiększając biodostępność składników. Ułatwiają dyfuzję substancji rozpuszczalnych w tłuszczach. Innym przykładem jest naturalny składnik o szerokim zastosowaniu czyli aloes. Polisacharydy w nim zawarte zwiększają nawilżenie skóry, co powoduje zwiększoną przepuszczalność dla substancji hydrofilowych. Aloes zawiera ligniny i saponiny, które pomagają transportować substancje w głębsze warstwy naskórka. Naturalny emolient – skwalan, pozyskiwany z oliwek lub trzciny cukrowej strukturalnie podobny do skwalenu obecnego w sebum, bardzo dobrze integruje się z lipidami skóry.

Wzbogacanie kosmetyku funkcjonalnego o składniki zapachowe i sensoryczne zwiększa atrakcyjność kosmetyku. Olejki eteryczne np. z lawendy czy cytrusowe wykazują działanie aromaterapeutyczne. Dodatek do formuły kosmetyku pigmentu i miki nadaje mu połysku lub koloru.

Znaczenie technologiczne i marketingowe

Wzbogacanie kosmetyków funkcjonalnych ma nie tylko znaczenie technologiczne, ale także marketingowe – pozwala tworzyć produkty innowacyjne i dopasowane do aktualnych trendów (kosmetyki naturalne, wielofunkcyjne, wegańskie). Wprowadzenie nowych substancji do kosmetyku funkcjonalnego często wymaga badań nad ich kompatybilnością z bazą kosmetyku oraz skutecznością działania.

Podstawy prawne regulujące kosmetyki funkcjonalne

W Unii Europejskiej jak również w Polsce wszystkie kosmetyki, w tym funkcjonalne, podlegają  Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 dotyczącym produktów kosmetycznych. Dokument określa definicję i zakres działania kosmetyku, wymagania bezpieczeństwa produktu, obowiązki producenta, wymagania dotyczące dokumentacji produktu czy zasady nadzoru rynku oraz odpowiedzialności za produkt. W przypadku kosmetyków funkcjonalnych istotne jest właściwe zakwalifikowanie produktu. Jeżeli wykracza poza funkcję kosmetyczną np. leczniczą, to kosmetyk może zostać uznany za wyrób medyczny lub leczniczy ^[5].

Ocena bezpieczeństwa produktu funkcjonalnego

Dodatki funkcjonalne takie jak substancje antyoksydacyjne, filtry UV, substancje złuszczające czy peptydy muszą spełniać precyzyjne wymagania regulacyjne. Załączniki do rozporządzenia 1223/2009 określają listy substancji zakazanych oraz dozwolonych w określonych stężeniach. W przypadku substancji o działaniu silnie złuszczającym np. kwasów AHA, retinoidów przepisy określają maksymalnie dopuszczalne stężenia. Substancje czynne muszą charakteryzować się wysoką czystością, stabilnością i udokumentowaną nieszkodliwością. Producent kosmetyku funkcjonalnego musi przestrzegać rozporządzenia dotyczącego twierdzeń kosmetycznych (Regulation EU) 655/2013 ^[6]. Aby kosmetyk funkcjonalny mógł zostać uznany za bezpieczny, konieczne są badania stabilności, mikrobiologiczne, aplikacyjne oraz dermatologiczne.

Podsumowanie

Wzbogacanie kosmetyków funkcjonalnych ma na celu zwiększenie działania pielęgnacyjnego produktu np. silniejszego nawilżenia skóry, ochrony antyoksydacyjnej, wygładzenia i regeneracji skóry. Zwiększenie trwałości i stabilności formulacji. Dodanie nowych właściwości funkcjonalnych np. działanie antybakteryjne, ochrona przeciwsłoneczna. Poprawę właściwości sensorycznych poprzez uzyskanie odpowiedniego zapachu, konsystencji oraz wchłanialności. Wykazanie większej skuteczności i wyróżnienia produktu na rynku. Lepsza kompatybilność skóry z produktem (mniej podrażnień, lepsza regeneracja skóry).