Nowe regulacje w opakowaniach i ich wpływ na rynek

Nowe regulacje UE – Packaging and Packaging Waste Regulation – formalnie weszły w życie zastępując dotychczasową dyrektywę. Najogólniej rzecz ujmując PPWR wprowadza przepisy i założenia mające na celu redukcję ilości odpadów opakowaniowych poprzez promowanie gospodarki obiegu zamkniętego oraz recyklingu, zakładając że w 2030 roku wszystkie wprowadzane na rynek europejski opakowania będą nadawały się do recyklingu, a konkretnie do recyklingu na dużą skalę. Oznacza to zdolność odpadów opakowaniowych do skutecznego przetworzenia w dużej ilości dla uzyskania maksymalnych efektów związanych z powtórnym przetworzeniem surowców.

Recykling opakowań na dużą skalę

Kluczowe aspekty recyklingu na dużą skalę obejmują szereg czynników, a wśród najważniejszych z nich należy wymienić:

• zdolność przetwarzania ogromnych wolumenów,
• inwestycje w technologie umożliwiające radzenie sobie z bardziej złożonymi strumieniami odpadów,
• ciągłe podnoszenie jakości surowców wtórnych aby mogły one skutecznie zastępować surowce pierwotne w produkcji nowych produktów opakowaniowych, przy jednoczesnym zachowaniu współczynnika opłacalności tego procesu,
• wdrażanie praktycznych, powszechnych, ujednoliconych rozwiązań tak aby opakowania te nie tylko technicznie nadawały się do przetworzenia ale także po to aby powstał sprawny, zintegrowany system, który umożliwi ich faktyczny odzysk na masową skalę.

Należy przy tym zaznaczyć, że przyjęte regulacje prawne będą miały szerokie konsekwencje dla  rynku i działań prowadzonych przez firmy wprowadzające produkty w opakowaniach. Choć pod względem masy, opakowania w branży kosmetycznej stanowią mniejszy ułamek w porównaniu do dominującej w tym zakresie branży spożywczej, to ich globalna skala i specyfika stanowią poważne wyzwanie środowiskowe.

Przepisy środowiskowe – wyzwania dla producentów

Wracając do wspomnianych konsekwencji … przyjęte regulacje prawne z całą pewnością nie pozostaną bez znaczenia dla takich obszarów jak:

• koszty prowadzonej działalności,
• modele biznesowe,
• wpływ na konsumentów,
• wpływ na środowisko i aspekty społeczno-ekonomiczne,
• procesy operacyjne.

Mówiąc o wpływie na koszty prowadzonej działalności warto wspomnieć, że w wielu przypadkach firmy chcąc dostosować swoje opakowania do wymogów legislacji będą musiały ponieść koszty związane z redesignem opakowań. Redukcja pustych przestrzeni, uwzględnienie materiałów zawierających recyklaty itp. mogą wymagać inwestycji dodatkowych środków w działania B+R, nowe materiały czy testy. Nie bez znaczenia na sferę kosztową pozostaną zapewne także wszelkie czynniki związane z rosnącym popytem na surowce wtórne. Zmian tych należy z całą pewnością rozpatrywać z perspektywy skali całego zjawiska, a nie potencjału jego wystąpienia. Ponadto warto pamiętać, że cały czas toczy się gorąca dyskusja na temat wpływu systemów depozytowych i ich procesów związanych z logistyką czy sortowaniem, na producentów i dystrybutorów.

Odnosząc się do wpływu przepisów dotyczących opakowań i odpadów opakowaniowych na obowiązujące modele biznesowe należy podkreślić, że jednym z najszerzej komentowanych i dyskutowanych jest ten związany z rozwojem modelu „reuse & refill”. Potencjał do rozwoju w tym zakresie w odniesieniu do branży kosmetycznej jest tematem, który budzi szereg pytań i wątpliwości związanych m.in. z bezpieczeństwem użytkowania produktu czy jego odpowiedniego przechowywania. Temat opakowań wielokrotnego użytku jest zdecydowanie jednym z bardziej ambitnych celów ale i wyzwań przyjętych regulacji.

Nie mniej uwagi, w kontekście wpływu przepisów opakowaniowych na rynek, poświęca się także tematom związanym z możliwymi konsekwencjami na konsumentów. Coraz większa świadomość ekologiczna już dziś wpływa na wybory i zachowania konsumentów. Coraz częściej, obok takich czynników jak cena czy jakość danego produktu, czynnikiem wpływającym na decyzję zakupową staje się zrównoważony charakter opakowania. Już dziś wielu konsumentów, zwłaszcza młodych ( Gen Z czy Millennialsi ) deklaruje, że jest w stanie zapłacić więcej za produkt jeśli jest on opakowany bardziej ekologicznie. Oczywiście należałoby się zastanowić czy taki konsument jest na pewno do końca świadomy definicji „bardziej ekologicznego” opakowania, jednak mimo wszystko nie sposób pominąć ten aspekt i jego rosnącego udział w świadomości użytkowników produktów i opakowań. 

Komentując niezaprzeczalny wpływ PPWR na aspekt społeczno-ekonomiczny należy  odnieść się przede wszystkim do potencjału i rozwoju sektora związanego z recyklingiem, przetwarzaniem i ponownym użyciem opakowań. Nowe procesy i schematy działania  przyczynią się do powstania nowych miejsc pracy zarówno w obszarze związanym z projektowaniem, przetwarzaniem jak i w całej logistyce. Skala tego zjawiska będzie zależeć z całą pewnością od tempa rozwoju i adaptacji wszelkich rozwiązań uwzględniających wpływ sztucznej inteligencji. Transformacja opakowaniowa, której doświadczamy i doświadczać będziemy w najbliższych latach przełoży się także na tzw. zieloną konkurencyjność, warunkowaną tempem adaptacji do nowych wymagań. To z kolei będzie miało wpływ na tempo zmian zachodzących w społeczeństwie. Liderzy zrównoważonego rozwoju, przyjęte i wdrożone przez nich rozwiązania, będą odgrywały dużą rolę w kształtowaniu nawyków i postaw społecznych.

Odpowiedni czas na testowanie rozwiązań jest teraz

Wprowadzone przepisy przyczynią się do konieczności poszukiwania i wdrażania nowych rozwiązań opakowaniowych. Dla wielu rok 2030 wydaje się newralgicznym i kluczowym. Warto przy tym zaznaczyć, że adaptacja rozwiązań, poszukiwanie najbardziej optymalnych form, procesów, materiałów czy technologii wymaga czasu i prób po to aby znaleźć rozwiązanie, które będzie właściwe z punktu widzenia legislacji, ale też kosztów czy działań operacyjnych firmy. Już teraz warto jest rozważyć i rozpocząć audyt opakowań pod kontem przydatności do recyklingu czy możliwości ponownego użycia. Rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych wprowadza bowiem trzy klasy wydajności recyklingu:

• klasa A Opakowanie w co najmniej 95% nadaje się do recyklingu
• klasa B Opakowanie w co najmniej 80% nadaje się do recyklingu
• klasa C Opakowanie w co najmniej 70% nadaje się do recyklingu.

Od 1 stycznia 2030 roku, wszystkie opakowania, których poziom przydatności do recyklingu będzie stanowił mniej niż 70%, będą uznane za technicznie nienadające się do recyklingu i nie będą mogły być wprowadzone na rynek Unii Europejskiej. Od stycznia 2038 roku wymóg ten stanie się jeszcze bardziej rygorystyczny.

Ekoprojektowanie kluczowym elementem układanki

Przystosowanie opakowań do wprowadzonych klas wymaga zmian w sposobie projektowania opakowań. Obok dotychczasowych czynników takich jak funkcjonalność czy estetyka, kluczowym stanie się także ten związany ze spełnieniem surowych norm. W wielu przypadkach oznacza to konieczność znalezienia i wypracowania pewnych kompromisów między spełnieniem wymogów a utrzymaniem odpowiedniego poziomu widoczności i konkurencyjności opakowanego produktu na sklepowej półce. Jednym z takich przykładów, który z całą pewnością będzie stanowił niemałe wyzwanie, będzie konieczność znalezienia kompromisu między eliminacją pustych przestrzeni w opakowaniach, a chęcią odpowiedniej ekspozycji produktu.

Takich sytuacji jest zdecydowanie więcej. Dążenie do minimalizacji wagi i objętości opakowań przy jednoczesnym utrzymaniu ich funkcjonalności to kolejna odsłona opakowaniowego kompromisu.

Obowiązek sprawozdawczy

Mówiąc o wpływie nowych przepisów związanych z opakowaniami na rynek nie można pominąć także informacji o obowiązku sprawozdawczym. Firmy będą musiały raportować swoje działania związane z zarządzaniem opakowaniami, co z całą pewnością zwiększy ich obowiązki administracyjne ale też wymusi większą transparentność.  Naruszenie przepisów może skutkować nałożeniem dotkliwych kar finansowych lub innymi sankcjami administracyjnymi. W tym kontekście należy także wspomnieć o tym, że producenci będą zobligowani do uiszczania opłat z tytułu ich rozszerzonej odpowiedzialności w celu pokrycia wydatków związanych z gospodarowaniem odpadami opakowaniowymi. Opłaty te mają z założenia „zachęcić” producentów do przyjęcia opakowań nadających się do recyklingu i zwiększenia stopnia wykorzystania materiałów z recyklingu.

Reasumując – obowiązujące przepisy związane z gospodarką opakowaniową nie pozostawiają producentom wyboru. Choć z całą pewnością będą ewaluować to w sposób jednoznaczny, już dziś, mówią o „zmianie zasad gry” wyznaczając kierunek, w którym należy podążać. Zmiany w podejściu do opakowań dotyczą wszystkich, także ich użytkowników, których to wskazuje się jako jedno z kluczowych ogniw opakowaniowej układanki. Nie jest możliwe stworzenie skutecznego strumienia recyklingu bez zaangażowania tych, którzy z opakowań korzystają na co dzień. To od nich zależy to jaki procent opakowań otrzyma szansę na przetworzenie czy powtórne użycie.

Kampanie informacyjne, budowanie i kształtowanie postaw, solidna edukacja w zakresie segregacji czy w końcu budowa nieskomplikowanych i dostępnych systemów zbiórki mają służyć temu, aby stworzyć jak najbardziej kompletny system, zmierzający do realizacji wspólnych celów środowiskowych. Zatrzymanie rosnącego problemu nadmiernej ilości odpadów opakowaniowych to istotny czynnik w kontekście poprawy jakości środowiska naturalnego.