Substancje aktywne pochodzenia roślinnego -α-bisabolol i inne surowce terpenowe

Terpeny (izoprenoidy) to naturalne węglowodory pochodzenia roślinnego. Z uwagi na wykazywane przez wiele związków z grupy terpenów i terpenoidów właściwości fizykochemiczne oraz aktywność biologiczną, są one od bardzo dawna z powodzeniem stosowane w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym.

Terpeny (izoprenoidy) to naturalne węglowodory pochodzenia roślinnego o wzorze ogólnym (C5H8)n [1,2]. Związki te są oligomerami izoprenu (2-metylobuta-1,3-dienu), który traktowany jest jako hemiterpen (rys. 1) [2]. Związek ten jest lotną cieczą, otrzymywaną poprzez odwodornienie mieszaniny izopentanu i izopentenu lub też przez odwodnienie produktu kondensacji izobutenu z formaldehydem [2,3]. W izoprenoidach reszty izoprenowe połączone są w sposób ogon-głowa, według tzw. reguły Ružički (reguły izoprenowej) [1]. Terpeny i ich pochodne zaliczane są do rodziny lipidów (rys. 2) [4]. Badaniem terpenów zajmowało się wielu wybitnych naukowców, takich jak Faraday, Reformacki, Meerwein, Perkin [1], Kekulé, Walach [2], a w szczególności Leopold Stephen Ružička, zdobywca Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1939 roku, którego uważa się za twórcę nowej dziedziny chemii – chemii terpenoidów [1,2,5].



 

Terpeny i terpenoidy stanowią jedną z największych klas naturalnych substancji chemicznych. Ponad 30 000 tych związków zostało wyizolowanych z drobnoustrojów, roślin oraz zwierząt [1-3,5]. W zależności od stopnia polimeryzacji terpeny można podzielić na kilka grup [1-7]:

  •  Monoterpeny (dimery izoprenu; n=2), związki o wzorze sumarycznym C10H16

Monoterpeny są formalnie dimerami izoterpenu, a ich pochodne tlenowe określa się często mianem monoterpenoidów [1]. Związki te są szeroko rozpowszechnione w świecie roślin [1,3,6]. Są one przede wszystkim składnikami olejków eterycznych, stanowiących wydzieliny roślinne, zlokalizowanych we włoskach gruczołowych, komórkach, przewodach czy zbiornikach olejkowych [6]. Monoterpeny obecne w olejkach eterycznych odpowiedzialne są głównie za określony zapach danego surowca [1,4,6-8]. Wśród występujących w tej grupie węglowodorów (terpenów) można wymienić np. mircen (olejek bajowy, laurowy, chmielowy), limonen (olejek pomarańczowy, cytrynowy), terpinen (olejek cytrynowy), pinen (olejek sosnowy) oraz kamfen (terpentyna, olejek jodłowy, lawendowy). Z kolei do terpenowych alkoholi (terpenoidów) należą m.in. nerol (olejek bergamotowy, różany, kolendrowy), geraniol (olejek różany i pelargoniowy), cytronelol (olejek różany) czy linalol (olejek pomarańczowy i konwaliowy). Przykładem aldehydów są cytral (olejek cytrynowy) i cytronelal (olejek eukaliptusowy), a spośród kwasów najczęściej wymienia się geraniowy i cytronelowy (olejek cyprysowy) [1,4,6,8]. Poza tym w gronie cyklicznych dimerów na szczególną uwagę zasługuje mentol. Zgodnie z nomenklaturą IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry – Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej) to 2-izopropylo-5-metylo-cykloheksanol, (C10H19OH) (rys. 3), alkohol pod postacią białych, drobnych kryształów o charakterystycznym, ostrym, miętowym zapachu [1,4,6]. Pomimo istnienia czterech par enancjomerów mentolu, w przyrodzie spotykany jest najczęściej mentol lewoskrętny (np. w olejku mięty polnej znajduje się 85% wag. mentolu i 3% wag. neomentolu), bowiem jako jedyny wykazuje właściwości fizjologiczne przydatne w lecznictwie [1,6]. Związek ten pozyskiwany jest syntetycznie lub poprzez wymrażanie liści mięty pieprzowej [4]. Stosowany w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym jako składnik past do zębów, płynów do płukania jamy ustnej czy płynów po goleniu. Mentol nadaje produktom zapach oraz świeżość. Ponadto podczas aplikacji na skórę zapewnia uczucie chłodu, działając jednocześnie antyseptycznie, przeciwświądowo i kojąco [1,4,6-8]. 


  • Seskwiterpeny (trimery izoprenu; n=3), związki o wzorze sumarycznym C15H24

Substancją, od której wywodzą się wszystkie seskwiterpeny jednocykliczne jest bisabolan [1,6], jednak jednym z najważniejszych, najbardziej znanych i szeroko rozpowszechnionych związków w tej grupie jest α-bisabolol (inaczej zwany: 2,10-bisaboladien-7-ol; według IUPAC: 6-metylo-2-(4-metylocykloheks-3-en-1-yl)hept-5-en-2-ol) (rys. 4) [1,4,6-9]. Ten seskwiterpenowy alkohol monocykliczny nazywany jest także lewomenolem [1] i otrzymywany jest głównie syntetycznie. Bardzo podobnym pod względem strukturalnym związkiem do α-bisabololu jest β-bisabolol, różniący się jedynie pozycją trzeciorzędowego alkoholu w grupie funkcyjnej [1,6]. α-bisabolol ma postać lepkiego i bezbarwnego oleju, będącego podstawowym składnikiem aktywnym olejku rumiankowego (Oleum Chamomillae) [1,9]. Surowiec ten nie rozpuszcza się ani w wodzie, ani w glicerynie, natomiast jest rozpuszczalny w etanolu [10]. Ponadto, posiada on naturalnie występujący w przyrodzie enancjomer, α-(+)-bisabolol, jednak najczęściej α-bisabolol w procesie chemicznej syntezy stanowi mieszaninę racemiczną dwóch enancjomerów (α-(±)-bisabolol). Co więcej, α-bisabolol odznacza się delikatnym, słodkim aromatem, dlatego może być stosowany jako dodatek do zapachów [10,11]. W medycynie i dermatologii związek ten ceniony jest zwłaszcza za silne właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz lecznicze. Dodatkowo doskonale łagodzi i zmniejsza podrażnienia [8-14]. Oprócz tego dowiedziono, że α-bisabolol potrafi zwiększyć absorpcję niektórych cząsteczek. Najnowsze badania na pierwotnych liniach ludzkich komórek białaczkowych wykazują, że związek ten indukuje apoptozę [11]. W kosmetyce α-bisabolol stanowi niezwykle cenny składnik kremów przeznaczonych do pielęgnacji skóry wrażliwej, w tym delikatnej skóry dziecięcej i niemowlęcej [4,8,12-14].



Czym zatem jest olejek rumiankowy, główne źródło α-bisabololu?

Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla L.), zwany także rumiankiem lekarskim, to jednoroczna roślina, z której wytwarzany jest syntetycznie olejek rumiankowy [8,12,14-16]. Roślina ta należy do rodziny Astrowatych (Asteraceae) i występuje na terenach Europy, Azji, Ameryki Płn. oraz Australii. Rośnie na wysokość do 50cm. Na szczycie rozgałęzionych pędów mieszczą się kwiatostany typu koszyczek, które najczęściej zbiera się w początkowym okresie kwitnienia, bowiem wówczas zawierają one największą zawartość leczniczego olejku, która mieści się w granicach od 0,4 do 1,5% wag. [12,14]. Olejek stanowi cenne źródło seskwiterpenów (do 50% wag.), spośród których należy głównie wymienić α-bisabolol i jego tlenek. Oprócz nich w skład olejku wchodzą: chamazulen (do 20% wag.), poliacetyleny, flawonoidy (do 8% wag.), laktony seskwiterpenowe, polisacharydy śluzowe (0,5-17%), hydroksykumaryny, kwasy fenolowe i cholina [10,12-16]. Dzięki obecności α-bisabololu olejek posiada właściwości przeciwzapalne, a dodatkowo z uwagi na zawartość poliacetylenów i śluzów wykazuje działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne. Ponadto α-bisabolol wraz z flawonoidami działa przeciwskurczowo na mięśnie gładkie, natomiast zawartość chamazulenu zapewnia produktowi właściwości przeciwalergiczne [8,12,14-16]. Napary z koszyczka rumianku, bogatego szczególnie w dobroczynny α-bisabolol, zalecane są do stosowania w stanach zapalnych przewodu pokarmowego, w chorobie wrzodowej żołądka oraz jelit, jak również w stanach zapalnych pęcherza moczowego czy kolkach. Ponadto napary z surowca wykorzystywane są zewnętrznie do przemywania i kompresów zwłaszcza przy oparzeniach (również popromiennych), w owrzodzeniu skóry, odleżynach, stanach zapalnych błon śluzowych jamy ustnej czy narządów płciowych [14,15,17]. W kosmetyce olejek rumiankowy i wyciągi alkoholowo-wodne z koszyczków używane są w kremach pielęgnacyjnych, balsamach do ciała, płynach do kąpieli oraz szamponach do włosów jasnych, którym rozświetlają barwę oraz nadają włosom pożądaną lekkość i puszystość. Oprócz tego związki te są składnikiem maseczek do pielęgnacji cery suchej, zniszczonej, zwiotczałej, pozbawionej blasku, ale także służą jako dodatek w pastach do zębów i płynach do płukania jamy ustnej. W celu oczyszczenia skóry (zwłaszcza po przebytej chorobie wrzodowej) zaleca się kąpiele rumiankowe (tj. 50g surowca na 10 litrów wody), służące oczyszczaniu skóry [4,12,14-16,18].

Wśród seskwiterpenów ciekawą grupą związków są azuleny, a wśród nich najbardziej znany jest wspomniany wyżej składnik olejku rumiankowego chamazulen (1,4-dimetylo-7-etyloazulen) oraz gwajazulen (1,4-dimetylo-7-izopropyloazulen) [4,6-8]. Związki te zbudowane są z dwóch pierścieni: pięcio- i siedmiowęglowego, w których atomy węgla połączone są wiązaniem sprzężonym [4-8]. Oba odznaczają się pięknym zabarwieniem od zielonego, poprzez błękitny aż po fioletowy [4,5,8,12-14]. Azuleny działają bakteriobójczo, przeciwzapalnie, łagodząco, ściągająco, ale także regenerująco i pielęgnacyjnie [4,12,14,18,19]. Ponadto zwężają naczynia krwionośne i hamują wydzielanie histaminy (działanie antyalergiczne). Obok α-bisabololu są głównymi składnikami aktywnymi olejku rumiankowego. Poza tym, używane są także jako składniki past do zębów oraz toników i maseczek ziołowych [4,12,14].

Do innych związków należących do licznej i zróżnicowanej grupy seskwiterpenów zaliczyć można farnezol, występujący m.in. w olejku cytronelowym, lipowym, akacjowym, różanym, jaśminowym i muszkatołowym. Ten pięknie pachnący konwalią związek działa bakteriostatycznie i dezodoryzująco. Otrzymuje się go z olejków kwiatu lipy. Jego pochodną jest kurkumina – przeciwutleniacz (antyoksydant), wyizolowany z ostryżu wonnego, jak również zingiberen (olejek łubinowy), kadynen (olejek jałowcowy), cedren (olejek cedrowy) oraz bisabolen (olejek cytrynowy) [1,4,7].

  •  Diterpeny (tetramery izoprenu; n=4), związki o wzorze sumarycznym C20H32

Do diterpenów zalicza się głównie kwasy żywiczne, czyli wielopierścieniowe kwasy organiczne, będące składnikiem żywicy drzew iglastych oraz produkowanej z niej terpentyny i kalafonii [1,4]. Ze względu na dużą masę cząsteczkową, związki te wyróżniają się wysoką temperaturą wrzenia i są trudno lotne z parą wodną. Dotychczas nie znalazły większego zastosowania praktycznego [1]. Do znanych przedstawicieli diterpenów należy głównie fitol, będący składnikiem chlorofilu, ale także kwasy żywiczne, które są głównymi składnikami kalafonii, czyli pozostałości po oddestylowaniu lotnych części żywic drzew iglastych [1]. Najpowszechniejszym składnikiem kalafonii jest kwas abietynowy oraz pimarowy [1,4]. Ponadto warto wymienić również cembren (olejek sosnowy), ginkolidy (diterpeny miłorzębu japońskiego) czy gibereliny, stanowiące grupę hormonów roślinnych, odpowiedzialnych m.in. za stymulację podziałów komórek i w rezultacie wzrost łodygi. Diterpeny najczęściej dodawane są do mydeł, w celu nadania połysku i poprawy konsystencji [4].

  • Sesterpeny (pentamery izoprenu; n=5), związki o wzorze sumarycznym C25H40

Przedrostek „ses-” wskazuje na obecność 25 atomów węgla w cząsteczce. Sesterpeny należą do stosunkowo rzadko występujących terpenów [5]. Pierwsze sesterpeny zostały wyizolowane z ochronnych wosków owadów oraz z grzybów. Obecnie otrzymywane są m.in. z porostów, grzybów lądowych i roślin wyższych, a także gąbek i innych organizmów morskich. Pentamery izoprenu wykazują różnorodne właściwości biologiczne. Działają przeciwdrobnoustrojowo, cytotoksycznie, a nawet przeciwnowotworowo [19]. Do przedstawicieli tej grupy zalicza się m.in. ophiobolin (metabolit grzybowy) a także kwas gascardic, będący pierwszym sesterpenem wyizolowanym z owadów Gascardia madagascariensis w 1965 roku [20,21].

  • Triterpeny (heksamery izoprenu; n=6), związki o wzorze sumarycznym C30H48

Dotychczas zostało opisanych ponad 4000 triterpenów i triterpenoidów [1]. Ich prekursorem jest skwalen (2,6,10,15,19,23-heksametylo-2,6,10,14,18,22-tetrakozanoheksaen) (rys. 5) [1,6,8]. Ten nienasycony węglowodór (C30H50) o strukturze linearnej stanowi naturalny składnik płaszcza tłuszczowego skóry [1,4,8]. Działa bakteriobójczo oraz grzybobójczo. Do celów kosmetycznych pozyskuje się go z roślin i ryb. Związek ten jest niestabilny, bowiem szybko się utlenia. Z tego względu znacznie częściej używany jest skwalan (C30H62, rys. 6) – nasycona pochodna skwalenu [4]. Produkt ten wpływa na transport przez skórę pozostałych składników kosmetyków. Poza tym tworzy nieprzepuszczalną barierę okluzyjną na skórze, ograniczając tym samym utratę wody. Jest też naturalnym środkiem zmiękczającym naskórek, który nie wywołuje alergii. Dodatkowo zwiększa oddychanie komórkowe [1,4,6,8]. Oprócz skwalenu do trójterpenów należą również saponiny (hydroksylowane pochodne skwalenu połączone z resztą cukrową) oraz witaminy z grupy D i produkty cyklizacji skwalenu, czyli steroidy (roślinne i zwierzęce). Inne znane triterpeny to m.in. lanosterol, cykloartenol i amiryny, a także kwas oleanolowy, betulina, kwas glicyretynowy czy kwas ursolowy (ursanowy) [1,4,6-8].




  • Tetraterpeny (oktamery izoprenu; n=8), związki o wzorze sumarycznym C40H64

Czteroterpeny to powszechnie znana grupa karotenoidów [1,4,6-8]. Zalicza się do nich wiele roślinnych pigmentów barwy żółtej, pomarańczowej lub czerwonej [1]. Związki te zawierają dużą liczbę sprzężonych wiązań podwójnych, którym zawdzięczają intensywny kolor [6]. Pomarańczowe barwniki to karoteny, które znajdują się w chromoplastach i chloroplastach wielu roślin. Swoją nazwę zawdzięczają marchwi, z której po raz pierwszy zostały wyizolowane [6]. Oktamery izoprenu są dobrze rozpuszczalne w tłuszczach i, co ciekawe, wykazują wysoką wrażliwość na utlenianie. Do ich utlenionych pochodnych (karotenoidów) zaliczamy ksantyny. Karotenoidy przyjmują najczęściej barwę żółtą (np. luteina), rzadziej natomiast można je spotkać w kolorze czerwonym lub brunatnym, np. w niektórych liściach, kwiatach, nasionach czy owocach [4,12]. Wśród surowców roślinnych o dużym znaczeniu kosmetycznym, największe ilości biologicznie czynnych karotenoidów zawierają kwiaty nagietka [4,13,14,18,19]. Pozyskiwany z nich β-karoten zapewnia prawidłowy wzrost nabłonka, ogranicza nadmierne złuszczanie naskórka, stymuluje proces gojenia się wszelkich uszkodzeń skóry, a także zapobiega rozwojowi zmian nowotworowych oraz chroni przed szkodliwym promieniowaniem [4,18,19]. Karotenoidy występują również w surowcach zwierzęcych, takich jak żółtko jaj, masło, tłuszcze podskórne oraz w skorupkach krabów i raków [4,12]. Do znanych karotenoidów należy likopen (czerwony barwnik występujący w pomidorach i głogu) oraz karoten, stanowiący mieszaninę trzech izomerycznych nienasyconych węglowodorów: α-, β-, γ-karotenu, spośród których najważniejszy jest β-karoten, będący prowitaminą A [1,4,6-8,12,19]. Związek ten przekształca się pod wpływem enzymów w ustroju do witaminy A, zwanej retinolem (rys. 7). Witamina A odpowiada za prawidłowe widzenie. Jest także nazywana witaminą wzrostu, bowiem wpływa na podziały komórkowe, przyspiesza proliferację komórek, a także jest niezbędna do regeneracji oraz różnicowania się nabłonków i ich czynności. Związek ten jest nietrwały i nieodporny na działanie światła, temperatury oraz czynników utleniających [1,6].

 

  • Politerpeny (polimery izoprenu; n>8), związki o wzorze sumarycznym (C5H8)n>8

Posiadające w swej budowie wiele reszt izoprenowych politerpeny to substancje gumiaste, stanowiące najczęściej bazę maseczek kosmetycznych. Do grupy tych związków należy kauczuk, pozyskiwany z lateksu i mleczka drzewa kauczukowca Hevea brasiliensis oraz gutaperka, występująca w soku mlecznym gutaperkowca Palaquium gutta [4,22].

  • Cykliczne struktury terpenów oraz ich rozgałęzione struktury otrzymywane są w wyniku następujących kolejno po sobie reakcji alkilowania nienasyconych jednostek fosforanowo-izopentylowych [5].

PODSUMOWANIE

Do terpenów zaliczane są związki zbudowane z pięciowęglowych jednostek izopentylowych, pochodzących od izoprenu. Terpenoidy obejmują zazwyczaj pochodne terpenów, zawierające dodatkowe grupy funkcyjne, m.in. hydroksylowe, karbonylowe, karboksylowe oraz nadtlenkowe. Z kolei izoprenoidy, to również karotenoidy, steroidy, irydoidy czy kauczuk [1]. Te wszystkie naturalne związki organiczne są szeroko rozpowszechnione w przyrodzie. Dotychczas zostało poznanych i opisanych aż 40 000 przedstawicieli z tej rodziny [1,2]. Zdecydowana większość z nich to składniki olejków eterycznych oraz żywic drzew iglastych. Szacuje się, że ponad milion ton terpenoidów jest wydzielane rocznie do atmosfery przez same drzewa i krzewy iglaste. Duże ilości tych związków produkowane są również przez organizmy morskie. Zwierzęta jednak wytwarzają terpenoidy bardzo rzadko i w śladowych ilościach, głównie pod postacią feromonów oraz repelentów [1].

Z uwagi na wykazywane przez wiele związków z grupy terpenów i terpenoidów właściwości fizykochemiczne oraz aktywność biologiczną, są one od bardzo dawna z powodzeniem stosowane w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Wśród popularnych i szeroko cenionych za swoje właściwości związków wymienić można między innymi mentol, a-bisabolol, skwalen czy retinol. Warto jednak pamiętać, że grupa terpenów i terpenoidów jest bardzo liczna i zróżnicowana pod względem chemicznym i fizycznym, a ponieważ w jej skład wchodzi wiele związków o działaniu biologicznym, można się spodziewać, że również inne substancje z tej grupy znajdą się w obszarze zainteresowań naukowców zajmujących się różnymi dziedzinami nauki. 
 

Artykuł został opublikowany w czasopiśmie "Świat Przemysłu Kosmetycznego" 3/2014

mgr Aleksandra Zielińska 1, dr Agnieszka Feliczak-Guzik 1, dr Maria Żebrowska 2

1 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Chemii, Poznań

2 OCEANIC SA, ul. Gdańska 5, Trąbki Małe, 83-034 Trąbki Wielkie


 

LITERATURA

[1]        Kołodziejczyk A.: Naturalne związki organiczne. Wyd. Naukowe PWN SA, Warszawa 2003, 490-533. ISBN 978-83-01-14316-9.

[2]        Feliczak-Guzik A., Jagodzińska K., Nowak I.: Technologia wytwarzania perfum i olejków eterycznych. Wyd. Cursiva, Kostrzyn 2012, 49-103. ISBN 978-83-62108-19-0.

[3]        Torssell K.: Natural products chemistry: a mechanistic, biosynthetic and ecological approach. Swedish Pharmaceutical Press, Stockholm 1997.

[4]        Jurkowska S.: Chemia surowców kosmetycznych. Wydanie II. Ośrodek Informatyczno-Badawczy „Ekoprzem” Sp. z o.o., Dąbrowa Górnicza 2007, 63-78.

[5]        McMurry J. Chemia organiczna 5. Wyd. Naukowe PWN SA, Warszawa 2007, 1035-1045. ISBN 978-83-01-14405-0.

[6]        Wrzeciono U., Zaprutko L.: Chemia związków naturalnych. Zagadnienia wybrane. Wyd. Naukowe Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2001, 118-155. ISBN 83-85439-93-5.

[7]        Eberhard Breitmaier: Terpenes. Weinheim: Wiley-VCH Verlag GmbH & Co 2006, 1-3. ISBN 3-527-31786-4.

[8]        Matławska I.: Farmakognozja. Wyd. Naukowe Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2006, 333-335. ISBN 83-60187-50-9.

[9]        Rocha N.F.M., Rios E.R.V., Carvalho A.M.R., Cerqueira G.S., d. Lopes A., Leal L.K.A.M., Dias M.L., Sousa D.P., Sousa F.C.F.: Anti-nociceptive and anti-inflammatory activities of (−)-α-bisabolol in rodents. Naunyn-Schmiedebergs Arch Pharmacol 2011, 384: 525–533.

[10]    Rafieiolhossaini M., Adams A., Sodaeizadeh H., Van Damme P., De Kimpe N.: Fast quality assessment of German chamomile (Matricaria chamomilla L.) by headspace solid-phase microextraction: influence of flower development stage. Natural Product Communications 2012, 7 (1): 97-100.

[11]    Cavalieri E., Rigo A., Bonifacio M., Carcereri de Prati A., Guardalben E., Bergamini C., Fato R., Pizzolo G., Suzuki H., Vinante F.: Pro-apoptotic activity of α-bisabolol in preclinical models of primary human acute leukemia cells. Journal of translational medicine 2011, 9: 45.

[12]    Jabłońska-Trypuć A., Czerpak R.: Surowce kosmetyczne i ich składniki. Część teoretyczna i ćwiczenia laboratoryjne. MedPharm Polska, Wrocław 2008, 59-62, 81-83.

[13]    Malinka W.: Zarys chemii kosmetycznej. Wyd. Volumed, Wrocław 1999. ISBN 83-87804-05-3.

[14]    Lamer-Zarawska E., Chwała C., Gwardys A.: Rośliny w kosmetyce i kosmetologii przeciwstarzeniowej. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.

[15]    Srivastava J.K., Shankar E., Gupta S.: Chamomile: A herbal medicine of the past with bright future. Molecular medicine reports 2010, 3 (6): 895–901.

[16]    Singh O., Khanam Z., Misra N., Srivastava M.K.: Chamomile (Matricaria chamomilla L.): An overview. Pharmacogn Rev. 2011.

[17]    Amsterdam J.D., Li Y., Soeller I., Rockwell K., Mao J.J., Shults J.: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of oral Matricaria recutita (chamomile) extract therapy for generalized anxiety disorder. Journal of Clinical Pharmacology 2009, 29 (4): 378–82.

[18]    Czerpak R., Jabłońska-Trypuć A.: Roślinne surowce kosmetyczne. MedPharm Polska, Wrocław 2008, 115-116, 140-141.

[19]    Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J.: Fitoterapia i leki roślinne. Wyd. PZWL, Warszawa 2007.

[20]    Wang L., Yang B., Lin X.P. et al.: Sesterterpenoids. Natural product reports 2013, 30 (3): 455-73.

[21]    Leung P.C., Taylor W.A., Wang J.H., Tipton C.L.: Ophiobolin A. A natural product inhibitor of calmodulin. J Biol Chem. 1984, 259 (5): 2742-7.

[22]    Strzałka K.: Procesy anaboliczne [w:] Fizjologia roślin. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, 330-385. ISBN 83-01137-53-3.

 

 

Udostępnij materiał w

Nowości kosmetyczne

  • 3177

    BASF: Nowa koncepcja spersonalizowanych kosmetyków

    Coraz więcej osób uważa czynności pielęgnacyjne za klucz do indywidualizmu i różnorodności. BASF spełnia rosnące oczekiwania konsumentów dotyczące produktów kosmetycznych odzwierciedlających ich indywidualne potrzeby i niuanse ich codziennego życia dzięki nowej koncepcji spersonalizowanych kosmetyków. Czytaj dalej

  • 2537

    Sei bellissima! Jesteś piękna! Trendy w manicure na sezon wiosna / lato 2017 od Nails Company

    Tegoroczna wiosna zapowiada się wyjątkowo soczyście! Po jesiennych trendach w manicure, w których królowały bardziej stonowane odcienie lakierów, nadchodzi czas na prawdziwie kolorystyczny zawrót głowy! Nails Company wita wiosnę serią rajskich błękitów, dziewczęcych różów oraz apetycznych neonów. Czytaj dalej

  • 3382

    NAGIETKOWE OCZYSZCZANIE

    Oczyszczanie twarzy to podstawa codziennej rutyny i zdecydowanie najważniejszy jej element. Bez tego inne rytuały pielęgnacyjne tracą swoje znaczenie, a pominięcie tego etapu prowadzi do nagromadzenia zanieczyszczeń i zaburza w efekcie podstawowe procesy fizjologiczne skóry. Staje się ona odwodniona, traci zdrowy koloryt i pojawiają się niedoskonałości. Nie ma zdrowej cery bez dokładnego demakijażu i prawidłowego mycia cery. Czego w takim razie poszukujemy w kosmetyku do mycia twarzy? Delikatności natury i jednocześnie skuteczności działania! Czytaj dalej

  • 3380

    Oto ideał: wielofunkcyjne pomadki w płynie Nudestix Magnetic Lip Plush Paints!

    „Wet look” stał się naszym ulubionym lookiem, który możemy wykonać za pomocą kosmetyków Nudestix. Kremowe formuły pozwalają na uzyskanie na twarzy przepięknej, świeżej tafli, bez efektu maski. A jesienią warto postawić na kosmetyki, które nadadzą twarzy dodatkowego blasku - na policzkach, powiekach czy ustach. Taki właśnie efekt możemy uzyskać, dzięki nowej, wielofunkcyjnej pomadce w płynie Magnetic Lip Plush Paints od Nudestix! Czytaj dalej

  • 3379

    Nowe balsamy do rąk z mlekami roślinnymi - zbilansowana porcja zdrowia dla Twoich dłoni

    Jak dbać o dłonie, aby ładnie wyglądały, a ich naskórek był zdrowy i dobrze nawilżony, skoro tak często musimy teraz sięgać po żele antybakteryjne, które z kolei działają wysuszająco? Zapewnij im odpowiednią pielęgnację! Czytaj dalej

  • 3378

    dermokosmetyki z linii tołpa dermo face hydrativ

    Lato kojarzy nam się przede wszystkim ze słoneczną pogodą. Miarą udanego urlopu najczęściej jest brak deszczu i wysoka temperatura. Nie każdy wie, że w zależności od regionu w Polsce usłonecznienie wynosi średnio ok. 1650 godzin w ciągu roku. Między kwietniem a wrześniem trafia do nas 80% promieniowania rocznego. W Hiszpanii i Włoszech te wartości są prawie dwukrotnie wyższe. Rekordzista to Yuma w Arizonie (USA) - wg. Światowego Stowarzyszenia Meteorologicznego jest tam nawet 4000 godzin słonecznych. Czytaj dalej

  • 3376

    & Other Stories wprowadza kolekcję wegańskich kosmetyków naturalnych

    Jesienią w ofercie kosmetyków do ciała & Other Stories pojawi się nowa linia produktów. Kolekcja dziewięciu kosmetyków w trzech wersjach zapachowych została zarejestrowana przez brytyjską organizację Vegan Society. Powstała przy użyciu wysokiej zawartości składników pochodzenia naturalnego i wykorzystuje opakowania z plastiku z recyklingu. Czytaj dalej

  • 3374

    OCHRONA ZMĘCZONYCH OCZU

    Wrzesień to czas, kiedy powoli wracamy z wakacyjnych podróży. Podczas pięknych dni, staramy się w 100% wykorzystać słoneczną pogodę. Dużo spacerujemy, spędzamy aktywnie czas, a urządzenia elektroniczne idą, na jakiś czas, w zapomnienie. Niestety, po odpoczynku, czas wrócić do pracy i przed ekrany. Czytaj dalej

  • 3373

    NATURALNE WEGAŃSKIE KREMY WYKORZYSTUJĄCE NIESAMOWITE ODMŁADZAJĄCE WŁAŚCIWOŚCI AZJATYCKIEGO GRZYBA REISHI!

    Grzyby REISHI są wykorzystywane w krajach azjatyckich od 2 tysięcy lat, głównie w medycynie naturalnej. W Azji ekstrakt z REISHI jest dopuszczony do obrotu jako lek. Do głównych substancji, zawartych w grzybach reishi, możemy zaliczyć triterpeny, polisacharydy i aminokwasy, witaminy i minerały. Aktywna dysmutaza ponadtlenkowa (SOD) – silny, naturalny przeciwutleniacz zapobiegający kumulowaniu się wolnych rodników i opóźnia starzenie komórek. Ta aktywność REISHI jest bardzo przydatna w kosmetyce przeciwstarzeniowej. Grzyb ma też zdolność regulowania zawartości wody w skórze, dzięki czemu utrzymuje jej dobre nawilżenie i gładkość. Czytaj dalej

  • 3375

    Wkładki higieniczne - czym sugerować się przy wyborze produktu

    Kobiety stosują wkładki higieniczne dla lepszego komfortu i wygody. Zależy nam, by produkty były dla nas odpowiednie i nie wywoływały podrażnień. Co więcej, szukamy produktów, które są dobre dla nas, ale także dla środowiska. Coraz więcej marek stawia ma produkty ekologiczne – i to jest bardzo dobra wiadomość. Czytaj dalej

  • 3372

    SZAMPON dermena® REPAIR został stworzony z myślą o włosach osłabionych, suchych i zniszczonych, wymagających intensywnego odżywienia i regeneracji.

    Specjalnie opracowana formuła SZAMPON dermena® REPAIR łączy doskonałe właściwości myjące i naprawcze z działaniem hamującym wypadanie włosów i stymulującym proces ich wzrostu. Swoje właściwości rewitalizujące i naprawcze SZAMPON dermena® REPAIR zawdzięcza opatentowanemu składnikowi. Czytaj dalej

  • 3371

    KREM KASZMIR LIFTINGUJĄCY - Nowo opatentowany produkt z wegańskim kolagenem jeszcze większa efektywność.

    W nieustannym poszukiwaniu jak najskuteczniejszych i najbardziej naturalnych rozwiązań Mathilde Thomas podjęła współpracę z prestiżową uczelnią Harvard Medical School i doktorem Davidem Sinclairem. Naukowiec ten, nazwany przez Time Magazine US „guru długowieczności”, jest jednym z największych na świecie specjalistów w dziedzinie walki ze starzeniem się. Czytaj dalej

  • 3370

    DLACZEGO WITAMINA C JEST NUMEREM JEDEN W WALCE Z PRZEBARWIENIAMI?

    Słyszymy – przebarwienia, myślimy WITAMINA C. Fakt: jest skuteczna w redukowaniu przebarwień, odżywia skórę i przywraca jej zdrowy wygląd. Niweluje również oznaki zmęczenia. Czytaj dalej

  • 3360

    Słońce przez cały rok

    Świadoma pielęgnacja to… codzienna pielęgnacja! Każda pora roku różni się od siebie w kontekście dbania o urodę. Wiosną powinniśmy pamiętać o regeneracji skóry, w lecie o ochronie przeciwsłonecznej, jesienią przygotowujemy cerę na nadejście mrozów, a zimą zabezpieczamy i odżywiamy. Czytaj dalej

  • 3356

    Wybierz zapach i dowiedz się, jaką jesteś kobietą

    Zapachy mają swój charakter. Jedne są delikatne i subtelne, inne odważne i drapieżne, a jeszcze inne pełne romantycznych uniesień. To, jakie zapachy lubisz, może mówić o tym, jaką jesteś kobietą. Sprawdź, co powie o Tobie wybrany bukiet. Czytaj dalej

Czytaj inne

Ciekawostki ze świata

Partner serwisu

Partner serwisu
Partner
serwisu

Współpracujemy z

  •  http://www.kosmetyczni.pl/
  •  http://www.kosmetyki-detergenty.pl/
  •  http://www.kosmetyka.edu.pl/
  •  http://swiat-przemyslu-farmaceutycznego.pl/
  •  http://swiat-przemyslu-kosmetycznego.pl/